Tussen Achtmaal en Schijf ligt een landschap dat zich niet laat haasten: zandpaden die slingeren door eeuwenoude bossen, paarse heidevelden, vennen die glinsteren tussen de bomen. De Oude Buisse Heide is, samen met de naburige landgoederen Wallsteijn, De Moeren en De Reten, een gebied waar je voelt dat de natuur hier al eeuwen wordt bekeken, beleefd en bezongen.

Dat begon met turf. In 1618 werd de Turfvaart gegraven, het lange rechte kanaal waarmee turf naar de dorpen en steden werd vervoerd. Elke sloot, elk ven dat je hier ziet, is in feite een spoor van die afgravingen — door mensenhanden gemaakt en door de natuur teruggeëist. Toen de turf opraakte, ontstonden op de drogere zandgronden de landgoederen die het gebied nu vormen, met hun lommerrijke lanen, theekoepels en landhuizen.

En toen kwam de kunst. Vincent van Gogh groeide op in het naburige Zundert en wandelde als jongen langs deze paden, akkers en vennen — een landschap dat hij zich, jaren later, tot in detail bleef herinneren. Decennia daarna kocht dichteres en politica Henriette Roland Holst een deel van het landgoed; samen met haar man, schilder Richard Roland Holst, bracht ze hier elke zomer door. In de Buisse Hoeve, het herenhuis uit 1809, ontving het kunstenaarspaar onder anderen dichter Herman Gorter, architect Hendrik Petrus Berlage en schilder Charley Toorop. Roland Holst schreef hier het grootste deel van haar poëzie, en in 1945 schonk ze het landgoed aan Natuurmonumenten.

Ook ecologisch is dit een gebied dat om aandacht vraagt. De oude lanen zijn niet alleen mooi, ze zijn ook vluchtroutes en oriëntatiepunten voor vleermuizen, die zich in het donker langs de boomrijen voortbewegen. Op de heide broeden roodborsttapuit, boomleeuwerik en patrijs, en in het vroege voorjaar vult het bos zich met het gezang van appelvink, zwartkop en wielewaal. Tussen het dode hout, dat hier bewust mag blijven liggen, zonnen gladde slangen en hazelwormen.

De Oude Buisse Heide is daarom geen nieuw terrein voor kunst, maar een plek waar kunst en natuur al meer dan een eeuw met elkaar in gesprek zijn. Een kunstpassage hier zet geen nieuw verhaal neer — het voegt een hoofdstuk toe aan een verhaal dat al wordt verteld door elke laan en dreef, elk ven en elk gedicht langs het pad. Wij volgen, met enige bescheidenheid, in het spoor van Van Gogh en Roland Holst: ook wij willen laten zien wat er gebeurt wanneer een mens werkelijk naar de natuur kijkt.